Leren op school en op het werk In zowel het ‘schoolse leren’ als het ‘bedrijfsmatige ontwikkelen’ contexten spelen zowel het formele leren als het informele leren een belangrijke rol. In de onderwijscontext is de rol van formeel leren helder. Een belangrijke vraag is op welke wijze kunnen we het beroepsonderwijs dusdanig aanbieden dat schoolverlaters/starters op de arbeidsmarkt voldoende zijn toegerust om daadwerkelijk een bijdrage te leveren in een organisatie. Wat is hierin de rol van de docent; wat zijn de kwaliteiten of competenties van een goede docent? Het formele leren speelt in de bedrijfs- of professionele context een minder prominente rol. Echter in tal van organisaties wordt jaarlijks nog veel geld besteed aan trainingen. Ook hier is de vraag belangrijk hoe kunnen we zo efficiënt en effectief mogelijk zijn. HRD’ers (Human Resource Development professionals) in het bedrijfsleven houden zich al decennia bezig met deze vraagstelling, zo ook de onderzoekers op dit BBV terrein. Een sluitend antwoord is nog steeds niet gevonden. Voor HRD’ers is het daarnaast ook belangrijk om de leerbehoefte bij medewerkers vast te stellen, welke talenten zouden zij graag ontwikkelen en zouden de HRD’ers graag ontwikkeld zien. Naast deze vraagstukken zijn er ook stromingen die een bredere kijk hanteren op het vraagstuk van leren en opleiden. Te denken valt aan de performance-benadering en de benadering rondom kennisproductiviteit. Naast het organiseren van cursussen en trainingen, liggen er ook strategische vraagstukken op het bordje van de HRD professional die tot het BBV terrein behoren. De koppeling tussen leren/opleiden en organisatiedoelen wordt steeds sterker. Voldoende stof om als wetenschappers gezamenlijk met de practici levendige discussies over te houden.
Het informele leren wint de laatste decennia aan belangstelling zowel in het bedrijfsleven als in het onderwijs. De aandacht voor informeel leren is een ontwikkeling die in het bedrijfsleven is begonnen. Veel trainingen en cursussen leidden niet tot de gewenste resultaten. De zogenaamde transfer van het geleerde van de training naar de daadwerkelijke praktijk bleek bijzonder lastig. Om dit knelpunt te omzeilen werden trainingen en cursussen steeds vaker op de werkplek uitgevoerd of zelfs tijdens het uitvoeren van de (dagelijkse) werkzaamheden. Uit deze ontwikkeling is dan ook de aandacht voor het informele leren ontstaan. Professionals leren werkenderwijs veel en gemakkelijk. Hoe kan het informele leren worden geoptimaliseerd, zonder dat de kenmerken van informeel leren (niet georganiseerd, geen expliciete doelstellingen, kost geen extra tijd, etc) verloren gaan? Deze vorm van leren kost relatief weinig geld en tijd en heeft als voordeel dat het direct vanuit de praktijk komt. Transfer is geen probleem. Natuurlijk zitten er nadelen aan deze vorm van ontwikkelen, bijvoorbeeld contextspecificiteit, maar vooralsnog concentreren vele onderzoekers zich op de vraag hoe het informele leren te optimaliseren. Ook is dan de vraag relevant welke medewerkers in de organisatie hierbij in een begeleidende of sturende rol worden betrokken. Zijn het enkel de HRD’ers of is hier ook een rol weggelegd voor de afdelings- of business-unit manager? Of misschien wel voor alle personeelsleden van een (lerende) organisatie?
In het onderwijs speelt het leren in werksituaties in toenemende mate een rol. In het beroepsonderwijs is het normaal dat studenten stagelopen. Zowel in kwaliteit als kwantitateit is dat de laatste jaren alleen maar toegenomen. En als we kijken naar de ontwikkelingen rondom competentiegericht onderwijs, wordt de rol van het leren in werksituaties ook alleen maar belangrijker. Echter het participeren in de praktijk garandeert niet dat een leerling of student ook daadwerkelijk wat leert. Theorieën over informeel leren en leren op de werkplek zijn ook hier van toepassing om de vinger te leggen op wat de leerlingen en studenten daadwerkelijk hebben geleerd. De docent in de school en de stagebegeleider in de praktijk spelen hierbij een belangrijke rol. Hoe kunnen hun werkzaamheden het beste worden afgestemd zodat de leerling of student het meeste profijt heeft van de stage. Meer en meer blijkt dat het uitsluitend leren in de school of leren uit theorieboeken onvoldoende is om goed gekwalificeerd te starten op de arbeidsmarkt. Het onderwijsleerproces wordt daarom steeds vaker verplaatst naar of uitgebreid met de praktijk van het beroepsleven. In deze praktijk leren de leerlingen en studenten ook de zaken die minder voor de hand liggend of misschien zelfs onbewust zijn. Deze ‘tacit’ zaken zijn niet aan te leren in de geïsoleerde schoolcontext en juist van onschatbare waarde in de latere beroepspraktijk. Om deze verschuiving te realiseren is er in toenemende mate intensieve samenwerking nodig tussen het (regionaal) bedrijfsleven en de onderwijsinstellingen. Het grotere accent op werkplekleren levert interessante en maatschappelijke relevante discussies op. Voorbeelden van urgente thema’s liggen in de begeleiding van de leerlingen en studenten, borgen van de kwaliteit van het leerproces, assessments, de verwerving van impliciete kennis, de mate waarin het werkplekleren resulteert in breed toepasbare competenties en motivationele aspecten van leren in werksituaties.
Ook de overheid beschouwd zowel het formele leren als het informele leren als beleidsspeerpunten. Bij het streven naar een leven lang leren wordt op beide paarden ingezet. Beide vormen van leren worden ingezet om het mogelijk hogere onderwijsniveau van medewerkers in organisaties te benoemen en te waarderen. Door middel van het Erkennen van Eerder Verworven Competenties kunnen individuen een hoger opleidingsniveau bereiken. Dit draagt er toe bij om het algemene opleidingsniveau in ons land om hoog kan worden gebracht. Ook in scholen wordt studenten reeds voorbereid op een leven lang leren. Zij krijgen instrumenten aangereikt en kunnen vaardigheden trainen om hun eigen ontwikkeling handen en voeten te geven. Als divisie proberen wij de discussies die gaande is op deze terreinen te faciliteren en de verschillende partijen (onderwijs, overheid en bedrijfsleven) te informeren.
|